Teny iditra Kabary nataon-dRainitsimindrana
Sokajin-teny anarana (kabary) [fitanisana]
Zana-dohateny V. Tenin-dRainitsimindrana an-dRadama I
Mpanoratra Cousins William Edward
Voambolana 
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra Ka hoy no teny nataon-dRadama tamin-dRainitsimindrana, raha nifanatrika izy mianaka, ka hatao andriambaventy Ramitsimindrana; dia hoy Itompokolahy Radama tamin-dRainitsimindrana, Izaho milaza aminao, ry ikaky Rainitsimindrana, fa hitako ny soa nataonao tamin'Andrianampoimerima; ka raha 'mby tamiko tsy nanova, fa nanohy sy nampitombo izay hahatsara ny fanjakako sy izay hahamasina ahy. Ka raha avy ny hahanteranao ankehitriny, ataoko andriambaventy hianao hiahy any Imerina sy hitandrina ny fanjakako eto anatrehako, fa eta tokony hiadana eto amiko hianao noho ny hahantera nao sy ny soa nataonao efa tanteraka. Ary namaly Rainitsimindrana, ka hoy no famalin-dRainitsimindrana ny tenin' Itompokolahy, Marina izany, ry Ilahidama, ary toy izany ry lehitsy, fa sanatria no manao any ialahy ilehitsy aho ; fa izay tsy manome vohony, ka tsy misorona Andriamanjaka, fa mitady izay hahamasina any ialahy, fanovany ny Roa amby ny Folo Manjaka sy fanovan' Andrianampoinimerina avokoa, ka ahazoako manao any ialahy ilehitsy izany. Koa fankasitrahana sy fankatelemana aloha no ataoko amin' ialahy, ry Ilahidama, noho ny soa nataoko tsarovan' ialahy, fa tsy hadinoin' ialahy, fa mahasolo ny Roa amby ny Folo Manjaka sy Andrianampoinimerina tokoa ialahy, ry Ilahidama, fa mahavaly ny soa ataony ny mpanompo. Koa tsara izany ; izaho hataonao andriambaventy, hitandrina ny eto anatrehanao, sy ho mizan-tsingina, handanja any Imerina : koa tiako, dia ankasitrahako izany, tompokolahy. Fahany zavatraataokokely, ry Ilahidama : tsy mbola hety ho andriambaventy aho aloha noho ny fitiako ny tany handry sy ny hahamami-hoditra anao. Ka ohabolana kely no hataoko ho entiko handá ny hanaovanao ahy andriambaventy. Tahaka ilay zatovo tia ombelahy hianao ; ka nony manisy fiaro izy, ny vozony hiany no asiany fiaro, fany kibo-beny tsy mba asiany fiaro ; ka raha sendra ny ombelahy mamely an-tsivalanana, ka voany ny kibo-beny, mba mahafaty ny ombelahy tsi-foy hiany ; koa hataonao andriam-baventy aho, tahaky ny vozony hiany no asianao fiaro, fany kibo-beny tsy mba asianao fiaro. Kandrefa ny Betsileo, mbola toy ny kibo-beny tsy voaisy fiaro, ka hoy no famaliko ny teninao, Hianao tenany lehibe, sy ny andriambaventy mbola fiaro eto amy ny vozony hiany ; fa Antananarivo sy eto anatrehanao no vozony, ary Betsileo no kibo-beny ; ka aoka aho ho fiaro amy ny kibo-beny any Betsileo, fa iny no mbola adaladala tsy mahalala voamena, kandrao sendra ny vadin-tany tia harena, sy ny mamba sarotra, ka ambakainy sy haniny maina ny vahoakao, ka tsy mandry ny tany ; ka aoka aloha mba hitandrina ny kibo-beny sy ho fiaro any Betsileo. Fa rehefa mandry ny tany, katsara-toetra ny fanjakana, na hataonao andriambaventy aza aho, tsy manda, fa maneiky indrindra; fa rehefa masina sy mami-hoditra ialahy, ry Ilahidama, koa mandry ny tany, dia izany no tombom-barotray mpanompo, fiadanany ny vady aman-janaka. Ary novalian' Itompokolahy indray ny fitenin-dRainitsimindrana, fankasitrahana no nataon-dRadama taminy, Sitrako, ry ikaky Rainitsimindrana, teliko, ry ikaky Rainitsimindrana, maraiko, ry ikaky Rainitsimindrana, izany fiteninao izany ; fa tokonary ho namelan' Andrianampoinimerina ahy tokoa hianao ; mahalala ny hitsimbinana any Imerina, sy mitandrina izay handriany ny tany, hahamami-hoditra ahy manjaka. Fa raha ny olon-kafa no ataoko andriambaventy, hasina no atolony, fa nahazo fiandrianana izy ; fa hianao, ry ikaky Rainitsimindrana, tsy mba tiavola aman-karena, fa mandanja izay hahabevoho any Imerina, sy ny hahamami-hoditra ahy manjaka. Koa matokiako sahianao, ry ikaky Rainitsimindrana, noho izao soa ataonao izao, fa izaho no fanovany ny Roa amby ny Folo Manjaka, sy fanovan' Andrianampoinimerina ; andriana mahavali-soa, fa tsy hadinoiko mandrakizay ny soa ataonao, fa hisaina miadana aho, fa dia ekeko izany famalinao izany ; fa satriko mody kely hianao, ry ikaky, hisainako miadana ; fa feno ny hafaliana loatra aho anio, ka tsy mahazo mamaly ny fiteninao; faindreny ny Officiers du Palais, hirahiko ho any aminao, ry ikaky, hitondra ny hafaliako amy ny fandrenesako ny teninao. Ary nony ampitso no niresahan' izy mianaka, dia avy Ralehifotsy, sy Andriamihaja, 7vtra roa lahy, Officiers du Palais, nankao amin-dRainitsimindrana nitondra vola ariary zato. Ary dia nalahatr'izy roalahy ny tenin' Andriana; hoy no fandahany, rehefa niala-tsiny izy, Izany no fitenin' Ilahidama, ry ikaky Rainitsimindrana, faly sy finaritra, ary ravoravo ny zanakao tamy ny andro omaly nihaonanareo mianaka ; ka avy mampanatitra ny vody akoho aty aminao izy, indry ny vola ariary zato ateriny ny zanakao ho anao. Kanefa, hoy Ilahidama, tsy ataoko vitam-bola aman-karenany soa ataonao; fa ataoko an-taratasy, fa izaho andriana mahavaly soa. Ary ny amy ny fihevitrao ny fanjakana, hoy Iladama, rehefa fantatrao mandry ny tany, ka tsara-toetra ny hitandrina ny fanjakana any Betsileo, dia hianao no mahalala raha te-ho andriambaventy hianao, fa fantatrao ny mahatsara ny fanjakana. Dia namaly indray Ingahy Rainitsimindrana ; fankasitrahana no nataony, sy toky no nomeny. Trarantitra, aza marofy, Ilahidama, mifanantera amy ny ambanilanitra, fa marina izany, hoy izy, fa faly sy ravoravo aho raha tsaroany ny Manjaka.

Teny iditra Kabary nataon-dRainitsimindrana
Sokajin-teny anarana (kabary) [fitanisana]
Zana-dohateny XI. Tenin-dRainitsimindrana navaliny an-dRanavalona I
Mpanoratra Cousins William Edward
Voambolana 
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra 1. Raha vao nanjaka Ranavalo-manjaka, dia novoriny tao Masoandro ny vadin-tany sy ny loholona, nampihinaniny sy nampilazainy ny fitondrana ny fanjakana tamin' Andrianampoinimerina sy Radama.

2. Ka dia namaly Rainitsimindrana; hoy no famaliny, rehefa niala tsiny izy, Trarantitra, aza marofy, Tompokovavy, mifanantera amy ny ambanilanitra; fa raha manontany ny fitondrana ny fanjakana Itompoko vavy, dia hambaranay ny fitondrana ny fanjakana tamin'izy mianaka. Tsara ny manao vadin-tany ; fa ny vadin-tany no isany sy aloalony ny fanjakana. Kanefa raha ny olon-dratsy no atao vadin-tany, ka ny tsy manam-bady aman-janaka, amana tsy manan-kotodina, mamba sarotra izany, ka tsy mifidy harapaka; fa hitany olona, arapany ; hitany omby, arapany ; hitany amboa, arapany ; izay nitany rehetra arapany avokoa ; ka raha ny tsy manam-pototra, ka tsy misy hovaliana, aza atao vadin-tany : fa raha mandiso ny ataony ny Andriamanjaka izy, ka manova teny, tsy misy hahorona ; fa "ny maty aza ahoako" no ataony. Ka dia aza mba atao vadin-tany, raha ny olon'tsy manam-pototra. Izao no navalin-dRainitsimindrana ny tenin' Andriana tao Masoandro.

3. Ary anatra nataon-dRainitsimindrana tamy ny vadin-tany. Izao no anatra ataoko aminareo, ry ilay vadin-tany, fandrao misy manao adaladala isika, ka manao rano mania ony. Ka ohabolana kely no hataoko aminareo, ry Tompokolahy : tahaka ilay zaza-kely mpilalao eo amoron-drano isika, ka mahita ny mamba maty izy, ka manao hoe, Avia hilalao sy hihalo-poza eto anaty rano ; fa tsy ato intsony ny mamba, fa lasa ; ka araviravio ange ny tánan'ialahy harapany ; fa ataon' ialahy ho lasa ny mamba ; fa tsy ao hiany (va) ny zanany mandimby azy ? Kandrao ataon' ialahy hoe, Lasa Ilahidama, ka vehivavy no manjaka, ka hanao izay hahazoako aho ; ka araviravio ange ny tánan'ialahy harapany ; fa tsy Ranavalona (va) no mandimby ny fanjakana solon-dRadama handrapaka izay diso ?

4. Ary anatra faharoany ataoko aminareo, ry vadin-tany, fa tsy mateza miteny aho, fa ny fananarana toy ny mano-dahasa, ka izay manoka indroa manana antitra. Koa milaza aminareo aho, ry ilay vadin-tany, Aza mba tia vola, tía harena, ka mitady izay hamenoan-tsarandrana ; fa ny any ny Audriamanjaka no ataovy lavorary. Fa ohabolana kely no hataoko : raha mahalavorary ny fanjakan' Andriana isika, tahaky ny mandrasa ombin' Andriana isika; ka raha tsara-didy ny sorony amana trafony, sy tsara-ala ny feny amana vodiny, tsy laitra lanilanina ny fadiny sy ny tsinainy sy izay potipotiny tokony tsy ho any ny Andriana sy ny foiny amy ny fahaiza-mandrasa. Koa raha ataontsika lavorary ny fanjakan' Andriana, tsy laitrantsika lanilanina ny isam-polo omeny sy izay foiny ny Andriana, raha lavorary ny ataontsika. Koa tandremo tsara ny fanjakan' Andriana hiadanana amy ny tany sy hitoerana amy ny vady aman-janaka.

5. Izao no anatra nataon-dRainitsimindrana tamy ny vadin-tany, raha niangona tao Masoandro izy : tamy ny nanjakan-dRanavalomanjaka no nanaovany izao teny izao.


Teny iditra Kabary nataon-dRainitsimindrana
Sokajin-teny anarana (kabary) [fitanisana]
Zana-dohateny XII. Anatra nataon-dRainitsimindrana tamin' Andriamihaja, A.D. 1830
Mpanoratra Cousins William Edward
Voambolana 
Tsanganana sy sary iray takila Ny lohateny rehetra
Lahatsoratra 1. Anatra nataon-dRainitsimindrana tamin'Andriamihaja, 11vtra. : teo atsinanany ny fahitry Menalefona, andrefan-tranon-dRainitsimindrana no nananarany azy, harivany ny Alakamisy, 12 Alakarabo, 1830.

2. Ary hoy Rainitsimindrana, Izaho mananatra anao Andriamihaja, noho izao voninahitra omen' Itom-pokovavy anao ; fa izao anatra izao no lova omeko any ialahy ; fa ho avy eto amin' ialahy avokoa na miaramila, na borozoany, noho ny fikomandian'ialahy. Ka zavatra telo no tiako hotandreman'ialahy, Andriamihaja.

3. Voalohany :— Fahalemem-panahy. Fa tiako halemi-fanahy hianao handehanany ny hevitry ny olona aminao, hanalanao izay mety, ary hanarianao izay tsi-mety ; fa izay be mpananatra no hendry ; fa hazo mahitsy tsy hita tsy an-ala; ary saina tsy azo tsy amin' olombelona.

4. Anatra faharoa: Fanohanana olona, raha amy ny heloka tokony tsy hahafaty. Raha mitety soa atao ny olona, ka mifona sy mitsotra amy ny hadisoany izy, mba ialao nenina, koa ataovy tonga amy ny Andriamanjaka ny teniny. Fa ny olombelona tsy tafintohina an-danitra, fa an-tany no mahatafintohina ; ka anaovako izany, ny fanompoana tsy ho entina tapany, fa ho entina erany ; ka raha avy koa izay hahatafintohinana, mba misy mpanarina, raha amy ny helokatokony tsy hahafaty anao, fa azo ifonana.

5. Ary anatra fahatelo (farany ):— Fahalozana. Fa raha tsy loza-be hianao, raha ny rariny no avadik' olona, tsy masina ny Andriamanjaka, ary tsy to-teny hianao lehibe mifehy ny tany, ka mavo ny lalàna ; ka izany no anaovako vodi-adin anatra hoe, Masiaha, raha misy manao ny tsi-mety.

6. Ka raha tanterak' izay lehibe mifehy ny tany izao anatra izao, dia masina ny Andriamanjaka, ary to-teny ny lehibe mifehy ny tany, ka lavorary ny fanjakana, ary mandry ny tany, koa miadana ny ambanilanitra.

7. Ary rehefa tapitra izao anatra telo-loha izao, dia namaly Andriamihaja noho ny anatra nataon' Ingahy Rainitsimindrana taminy. Hoy no famaliny :— Marina izany, ry ikaky, fa ekeko dia ankasitrahako izany anatra ataonao izany ; fa tokonary ho nitanika hianao, fa nahita izay nahamasahany, ary tokonary ho nandoatra hianao, fa nahita izay nahalaniany.


Nohavaozina tamin' ny 2022/09/29